Praca nad sceną teatralną nie zawsze zaczyna się od gotowego tekstu, podziału ról i ustalonego zakończenia. Czasami punktem wyjścia jest pojedyncze zdanie, przypadkowy gest albo sytuacja zaproponowana tuż przed rozpoczęciem działania. W takich warunkach aktor musi podejmować decyzje na bieżąco, a jednocześnie pamiętać o tym, co już wydarzyło się na scenie.
Improwizacja aktorska opiera się na reagowaniu na zmieniające się okoliczności i wykorzystywaniu informacji przekazywanych przez innych uczestników. Istotne jest zachowanie ciągłości zdarzeń. Jeżeli jedna osoba odgrywa kogoś, kto spóźnił się na ważne spotkanie, kolejna może rozwinąć tę sytuację, zamiast bez wyraźnego powodu przenosić akcję w zupełnie inne miejsce. Dzięki temu dosłownie spontaniczna scena zyskuje wewnętrzną logikę. Nie oznacza to konieczności przewidywania wszystkich możliwych rozwiązań. Zupełnie inaczej, nadmierne planowanie każdej wypowiedzi może utrudniać reagowanie na partnerów. W praktyce liczy się umiejętność zauważania drobnych szczegółów i podejmowania łatwych decyzji, które pozwalają kontynuować wspólną historię.
Jednym z elementów pracy improwizacyjnej jest budowanie postaci bez długiego przygotowania. Aktor może otrzymać zadanie przedstawienia osoby, która ukrywa zdenerwowanie, próbuje uniknąć odpowiedzi lub chce za wszelką cenę zachować kontrolę nad rozmową. Charakter bohatera nie musi być wyjaśniany widzom bezpośrednio. Na prawdę bardzo często ujawnia się poprzez tempo mówienia, sposób stania, wybieranie słów oraz reakcje na zachowanie innych osób. Zbyt wyraźne odgrywanie jednej cechy może jednak sprawić, że postać stanie się przewidywalna i jednowymiarowa. Jeśli bohater jest nieśmiały, nie musi przez cały czas mówić cicho i unikać kontaktu wzrokowego. Może zachowywać się inaczej w obecności bliskiej osoby, a inaczej podczas rozmowy z kimś, komu nie ufa. Takie różnice tworzą przestrzeń do rozwijania sceny. Istotne pozostaje też dostosowanie zachowania do sytuacji, ponieważ wręcz niezwykle ciekawy pomysł traci znaczenie, gdy nie wynika z wcześniejszego przebiegu wydarzeń. Ćwiczenia tego rodzaju wymagają obserwacji i gotowości do zmiany przyjętej koncepcji. Niekiedy wystarczy ograniczyć liczbę gestów albo skrócić wypowiedź, ażeby relacja między postaciami stała się bardziej czytelna.
Podczas zajęć poświęconych tej formie pracy scenicznej uczestnicy poznają różnorodne sposoby rozpoczynania i rozwijania improwizowanych sytuacji. Kurs improwizacji aktorskiej może obejmować zadania związane z ruchem, głosem, tworzeniem dialogów a także współpracą w dziale. Nie wszystkie ćwiczenia wymagają występowania przed większą publicznością. Część odbywa się w parach, a ich zadaniem jest skupienie uwagi na jednym konkretnym zagadnieniu, np reagowaniu na pytania bez zmieniania tematu albo prowadzeniu rozmowy bez przerywania partnerowi. W innych zadaniach uczestnicy tworzą sceny na bazie krótkiego hasła, określonej relacji między postaciami lub miejsca, w którym rozgrywa się akcja. Trudność zależy nie tylko od poziomu zaawansowania, lecz również od zasad danego ćwiczenia. Ograniczenie liczby słów może wymagać większej precyzji, jednak brak określonego tematu zmusza do samodzielnego znalezienia punktu wyjścia. Prowadzący może zatrzymywać scenę, wskazywać moment utraty spójności albo proponować ponowne rozegranie fragmentu. Powtórzenie nie musi oznaczać odtworzenia wnikliwie tych samych dialogów. Chodzi raczej o sprawdzenie, jak zmieni się sytuacja, gdy uczestnik podejmie inną decyzję lub uważniej wykorzysta informację przekazaną przez drugą osobę.
Improwizacja wiąże się też z pracą nad reakcją na niepowodzenia i nieoczekiwane zmiany. Na scenie może pojawić się pomyłka językowa, zapomniany element lub pomysł, który nie pasuje do dotychczasowego przebiegu historii. Zatrzymanie działania po każdym takim zdarzeniu nie zawsze jest potrzebne. Nierzadko wystarczy potraktować pomyłkę jako detal fikcyjnej sytuacji i nadać jej znaczenie w dalszej części sceny. Wymaga to natomiast rozróżnienia między uchybieniem, który można twórczo wykorzystać, a problemem utrudniającym przeanalizowanie wydarzeń. Znaczenie ma także sposób komunikacji w grupie. Jeżeli uczestnicy próbują za wszelką cenę przejąć inicjatywę, pozostali mają mniej przestrzeni na rozwijanie własnych pomysłów. Z kolei całkowite unikanie decyzji może prowadzić do długich, pozbawionych kierunku rozmów. Wspólna praca polega więc na szukaniu równowagi między proponowaniem nowych rozwiązań a rozwijaniem tego, co już zostało wprowadzone. W trakcie analizy scen warto przyglądać się konkretnym momentom, w których zmieniła się relacja między bohaterami, pojawił się konflikt albo zniknął powód do dalszego działania. Takie obserwacje pomagają zrozumieć, jak spontaniczne wybory wpływają na przebieg przedstawianej historii i dlaczego dosłownie krótka scena wymaga uważnego traktowania jej poszczególnych elementów.
Więcej informacji na stronie: improwizacja aktorska Łódź.